Aspartaam wordt al tientallen jaren als zoetstof gebruikt en komt voor in allerlei producten, van suikervrije frisdranken tot kauwgom en desserts. Voor veel mensen is het een gangbaar alternatief voor suiker geworden – vooral in producten die op de markt worden gebracht voor gewichtsbeheersing of een lagere calorie-inname. Tegelijkertijd is aspartaam al lange tijd onderwerp van wetenschappelijk debat, waarbij voortdurend onderzoek wordt gedaan naar vragen over de stofwisseling, de regulering van de bloedsuikerspiegel en mogelijke gezondheidseffecten op de lange termijn.

In deze blog gaan we dieper in op nieuw onderzoek dat tot doel heeft te verklaren hoe aspartaam op moleculair niveau invloed kan hebben op het lichaam – en waarom dat van belang zou kunnen zijn voor de cardiovasculaire gezondheid.

Wat is aspartaam?

Voordat we beginnen, is het nuttig om eens nader te bekijken wat aspartaam eigenlijk is en waarom het zo veel wordt gebruikt.

Aspartaam is een caloriearme, zeer krachtige kunstmatige zoetstof die ongeveer 200 keer zoeter is dan suiker; daarom zijn er slechts kleine hoeveelheden van nodig. In zuivere vorm is het een wit, reukloos poeder.

In Europa is aspartaam toegelaten als levensmiddelenadditief en moet het op etiketten worden vermeld, hetzij bij naam, hetzij onder het E-nummer, E 951. Het wordt vaak gebruikt in suikervrije frisdranken, kauwgom, magere yoghurt en desserts, suikervrije snoepjes en tafelzoetstoffen — vaak om het suiker- en caloriegehalte te verlagen.

Aspartaam is al vele jaren toegestaan na veiligheidsonderzoek beoordelingen, en het is in 2013 grondig opnieuw beoordeeld door de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid.

Aspartaam in recent onderzoek

De belangstelling voor aspartaam is weer toegenomen na nieuwe onderzoek openbaar gedeeld door Dr. David Sinclair, hoogleraar aan Harvard en onderzoeker op het gebied van longevity. In een bericht op X, wees hij op een recent gepubliceerd onderzoek waaruit blijkt dat aspartaam mogelijk een wisselwerking heeft met biologische processen die verband houden met diabetes type 2 en hart- en vaatziekten.

Het onderzoek is gebaseerd op computermodellen en niet op experimenten met levende organismen. Aan de hand van simulaties stellen de auteurs een sterke en stabiele binding voor tussen aspartaam en PGC-1α, een regulator die een rol speelt bij spierfunctie, ontstekingen en insulinegevoeligheid. De onderzoekers omschrijven deze bevindingen als hypothesen die nog verder moeten worden getoetst in laboratorium- en menselijke studies.

Wat blijkt uit de belangrijkste onderzoeken?

Om de nieuwe modelleringsstudie in de juiste context te plaatsen, verwees Sinclair ook naar twee eerdere publicaties.

De ene is een mechanistische onderzoek gepubliceerd in Celmetabolisme in 2025. In dit onderzoek werd onderzocht hoe de inname van aspartaam de hormonale en ontstekingsprocessen in experimentele modellen kan beïnvloeden. De onderzoekers beschrijven een reeks gebeurtenissen waarbij de inname van aspartaam de signaaloverdracht die verband houdt met de zoete smaak beïnvloedt, de afgifte van insuline verhoogt en leidt tot veranderingen in de bekleding van de bloedvaten. Een signaalmolecuul genaamd CX3CL1 speelt een centrale rol in dit proces door immuuncellen naar de vaatwand te lokken. Toen deze route in het model werd verstoord, was het waargenomen effect op de ontwikkeling van plaque niet langer aanwezig.

Deze bevindingen zijn afkomstig uit diermodellen en kunnen niet rechtstreeks op mensen worden toegepast. Ze wijzen echter wel op biologisch aannemelijke mechanismen die relevant kunnen zijn voor verder onderzoek.

De tweede onderzoek is een grootschalig observationeel onderzoek bij mensen, gepubliceerd in The BMJ in 2022, op basis van gegevens uit het Franse NutriNet-Santé-cohort. Meer dan 100.000 volwassenen hebben herhaaldelijk hun voedingsinname gerapporteerd, waardoor onderzoekers de consumptie van kunstmatige zoetstoffen in de loop van de tijd konden schatten. Een hogere totale inname van kunstmatige zoetstoffen ging gepaard met een hoger risico op hart- en vaatziekten. In de analyses werd ook gekeken naar specifieke zoetstoffen, waaronder aspartaam, en bleek dat de verbanden varieerden afhankelijk van de uitkomstmaat.

Zoals bij alle observationele studies kunnen deze bevindingen geen oorzakelijk verband aantonen. Levensstijlfactoren, de onderliggende gezondheidstoestand en de redenen waarom mensen überhaupt voor zoetstoffen kiezen, kunnen de resultaten beïnvloeden.

Wat zeggen overheidsinstanties over kunstmatige zoetstoffen en aspartaam?

Op basis van de hierboven besproken bevindingen – en de manier waarop “suikervrije” producten vaak aan consumenten worden gepresenteerd – kan het nuttig zijn om even afstand te nemen en te kijken naar wat internationale gezondheidsinstanties daadwerkelijk zeggen over aspartaam en niet-suikerhoudende zoetstoffen in bredere zin. De communicatie van de EFSA in Europa richt zich op de veiligheid binnen een bepaald innameniveau, terwijl de richtlijnen van de WHO uit 2023 zich richten op de vraag of niet-suikerhoudende zoetstoffen moeten worden ingezet als strategie voor de volksgezondheid met het oog op gewichtsbeheersing en gezondheidsresultaten op de lange termijn.

Europese Autoriteit voor voedselveiligheid — EFSA

De EFSA’s beoordeling legt de nadruk op veiligheid. Aspartaam wordt als veilig beschouwd voor de algemene bevolking wanneer het wordt geconsumeerd binnen de vastgestelde aanvaardbare dagelijkse inname (ADI), die is vastgesteld op 40 mg per kg lichaamsgewicht per dag. Dit conclusie werd opnieuw bevestigd na de volledige herbeoordeling van aspartaam door de EFSA in 2013.

Wereldgezondheidsorganisatie — WHO

De WHO benadert dit onderwerp vanuit het perspectief van de volksgezondheid. In 2023 heeft de WHO een nieuwe richtlijn waarin wordt afgeraden om suikervrije zoetstoffen te gebruiken als strategie voor gewichtsbeheersing of om het risico op voedingsgerelateerde niet-overdraagbare ziekten te verminderen. De richtlijn was gebaseerd op een systematische recensie in opdracht van de WHO, waarin zowel bewijsmateriaal uit gerandomiseerde onderzoeken als uit observationele studies werd onderzocht. De conclusie luidde dat het bewijsmateriaal in zijn geheel geen duidelijk langetermijnvoordeel aantoont voor het gewicht of de gezondheidsuitkomsten.

Waarom wordt er nog steeds over kunstmatige zoetstoffen gediscussieerd?

Kunstmatige zoetstoffen worden vaak op de markt gebracht als een gezonder alternatief voor suiker, vooral in producten met het label “suikervrij” of “zero”. Tegenwoordig zijn ze ook te vinden in een breed scala aan alledaagse supermarktartikelen, wat betekent dat ze onderdeel kunnen worden van het dagelijkse voedingspatroon van zowel volwassenen als kinderen. Tegelijkertijd communiceren overheidsinstanties vanuit verschillende invalshoeken: de EFSA richt zich op de veiligheid binnen een vastgestelde innamelimiet, en die limiet is zo hoog vastgesteld dat deze voor een gemiddelde volwassene, afhankelijk van het product en het lichaamsgewicht, ruwweg overeenkomt met maar liefst 15–20 blikjes light frisdrank per dag. De WHO daarentegen beoordeelt of het gebruik van suikervrije zoetstoffen zinvol is vanuit het perspectief van de volksgezondheid op de lange termijn. Wanneer daar nieuwe experimentele en observationele studies bijkomen – en wanneer prominente figuren zoals David Sinclair die bevindingen in het publieke debat brengen – wordt het gemakkelijker te begrijpen waarom het onderwerp nog steeds vragen oproept en discussies aanwakkert in kringen die zich bezighouden met gezondheid en longevity.

Een genuanceerder perspectief voor de toekomst

Over het geheel genomen is het beeld nog steeds in ontwikkeling. De EFSA beschouwt aspartaam als veilig binnen de huidige innamelimieten, terwijl de richtlijn van de WHO uit 2023 een voorzichtiger standpunt inneemt ten aanzien van het gebruik van kunstmatige zoetstoffen als hulpmiddel voor gewichtsbeheersing op de lange termijn en de algehele gezondheid. Tegelijkertijd zorgen nieuwere mechanistische studies, vaak gebaseerd op diermodellen, samen met grootschalige observationele studies bij mensen, voor meer nuance en roepen ze vragen op die verder gaan dan alleen het caloriegehalte.

Op dit moment is de meest redelijke conclusie dat de discussie rond aspartaam zelden een simpele ja-of-nee-kwestie is. Het gaat meer om de context en het gebruik: hoe vaak het in het voedingspatroon voorkomt, in welke producten, en wat regelmatige consumptie op de lange termijn kan betekenen. Toekomstig onderzoek, met name goed opgezette studies bij mensen, zal van essentieel belang zijn om te verduidelijken of de huidige aanbevelingen nog steeds passend zijn of moeten worden bijgesteld naarmate de wetenschappelijke onderbouwing toeneemt.